Ultimo número á venda
nº 54 primavera 2010
A polémica do uso do velo estivo hai uns meses en
todos os xornais a raíz do caso de Najwa Malha, unha moza española
expulsada de un instituto de Pozuelo (Madrid) por asistir a clase coa cabeza
cuberta, algo que as normas do instituto prohibían. Anteriormente houbo
outro sucesos semellantes con alumnas en Madrid e Xirona, aínda son
casos contados pero na medida en que a poboación musulmana, emigrante
ou non, é cada vez máis notoria van ser cada vez tamén
máis frecuentes estes conflitos.
Discútese se debe prevalecer o dereito ao ensino e a liberdade relixiosa
ante as normas do colexio que expresamente prohiben ir con gorras ou con panos
na cabeza. Se nas escolas e centros públicos non se debe admitir ningún
símbolo relixioso, nin os crucifixos, nin os velos. Discútese
se o velo e un signo de identidade ou unha demostración pública
de submisión da muller...
O feito de que moitas das mulleres que usan o velo procedan de países
e culturas nas que as mulleres están claramente discriminadas fai tamén
mirar con desconfianza esta práctica. Mesmo dentro do feminismo hai
posturas enfrontadas con este tema, aínda que en xeral as voces maioritarias
se decantan por considerar que o velo é unha imposición machista
que vai contra a igualdade de homes e mulleres. Sirvan coma mostra estes extractos
de declaracións feitas a diversos medios :
" O velo desindividualiza completamente á muller,
a despersonaliza e representa un símbolo da asignación estrutural
da muller ao espacio privado... as mulleres con velo non poden ser tratadas
como un ser humano pola disfuncionalidade e o simbolismo que representa a
súa vestimenta”(Celia Amorós)
“Se o velo islámico vese coma un símbolo relixioso non
debería estar no espazo público e se vese coma símbolo
cultural, tradúcese en que as mulleres deben dar obediencia e respecto
os varóns, contra o que di a Constitución 'claramente' de que
homes e mulleres son iguales. (Amelia Varcarcel)
Pero hai tamén quen se manifesta a favor da liberdade da muller que decide usalo sempre que sexa por propia iniciativa:
“Eu son feminista, é dicir, estou en contra
de todo tipo de violencia e de opresión contra a muller, defendo a
igualdade entre o home e a muller. Pero non hai unha soa maneira de ser feminista
ou de defender as mulleres. Eu non estou oprimida por levar o velo. Sei que
hai mulleres que pensan que taparse a cabeza é un símbolo de
opresión. Pero repito: eu non o estou. Nos anos setenta, tal vez podería
ser así. Pero non agora. Tratase dunha elección persoal. Por
que o repiten constantemente? ¿Non se agacha aquí una profunda
islamofobia?” (Ilham Moussaïd candidata do Partido Anticapitalista
francés polo departamento de Vaucluse)
“A prohibición do velo nalgúns centros de ensino non se
pode enmascarar en cuestións
protocolarias, porque, respecto as mulleres, non existen límites: é
a prohibición dun signo
identitario. E é a introdución no debate público dun
tema que roza os dereitos
constitucionais dalgunhas cidadás españolas: o de non ser discriminadas
por razóns de
relixión..”. (Rosa Pereda)
Pero tamén é certo que dentro do balbordo
se misturan cousas distintas; se fala en xeral de velo pero as prendas coas
que se cubren as mulleres islámicas son moi variadas e van desde aquela
que a oculta por completo como o burka ata as que só cubren a cabeza
como o hiyab. Tampouco é o mesmo que o leve unha muller adulta por
libre decisión a que se leve por mandato familiar ou por medo a ser
atacada ou detida. E desde logo, non é o mesmo, nin ten o mesmo significado,
levar unha gorra que levar o hiyab. Nin tampouco ten o mesmo simbolismo e
significado que unha alumna musulmana vaia a clase con velo como que a clase
estea presidida por un crucifixo.
A igualdade entre homes e mulleres non está rifada coa liberdade de
expresión das ideas e os sentimentos. En todo caso o que habería
que defender por riba de crenzas e culturas son os dereitos individuais á
educación e a levar unha vida digna. Por iso se hai mulleres que afirman
que poñen o velo por libre decisión, podemos estar de acordo
ou non cos seus motivos e razóns pero en principio deberiamos respectalas.
Está claro tamén que pode haber circunstancias nas que estea
contraindicado o uso do velo, desde a asistencia médica ata a práctica
do deporte, pero establecer normas xerais só nos levaría a levantar
novos muros de discriminación ante unha parte da poboación que
por proceder maioritariamente doutras culturas é mirada, cando menos,
con desconfianza polo resto da cidadanía.
ARTIGOS (andaina 55):
Algunhas reflexións sobre
o papel da muller na crenza no mal de ollo (Milagros Torrado Cespón)
A crenza no mal de ollo adquiriu agora
no século XXI unha tintura diferente á que tiña no século
pasado, pero aínda así non podemos considerar que estea desaparecendo
da nosa maneira de enfrontar certos problemas...
Mulleres no audiovisual galego (Marta Piñeiro)
Destacarei tres aspectos relacionados ca visibilidade da muller no sector audiovisual: algúns datos sobre a presenza de mulleres nos equipos técnicos de series de televisión; certas características e condicións do traballo e outros condicionantes negativos....
A formación académica da muller no ámbito audiovisual galego (Anna Amorós Pons)
A formación especializada, tanto a universitaria como as das escolas de formación profesional, no ámbito da Comunicación vén a ter en Galicia unha orixe bastante recente. Desde comzos da década dos anos noventa, coa implantación destas titulacións conseguíronse varias xeracións de alumnado cunha notable formación e competente capacitación no sector da comunicación e dos medios audiovisuais....
As colareiras (Patricia Arias Chachero)
Entrevista colectiva: Mariscadoras, percebeira e redeira (Laura Gómez Lorenzo)
Na Confraría de Pescadores de Cambados xuntámonos
cun grupo de mulleres mariscadoras, unha percebeira e unha redeira de diferentes
idades, para que nos falasen das súas experiencias e lembranzas nestes
traballos do mar. Pasamos unha tarde entrañable, na que con toda xenerosidade
nos ilustraron sobres moitos aspectos, deixándonos admiradas do seu
valor, a súa sinceridade e o seu espíritu de superación....
Mardelira. Un proxecto de desenvolvemento integral
e sustentable da comunidade pescadora do porto de Lira (M. Tilve)
Nas vésperas do desastre do Prestige, no porto de Lira, onde
se ven dando un abandono constante da actividade pesqueira, a confraría
de pescadores comeza a pensar alternativas que garantan a viabilidade do seu
traballo. A súa participación en Lonxanet Directo SL e o éxito
acadado por ésta, amímaos a continuar na busca de novas actuacións
que dinamicen a comunidade pesqueira.
Ardentía: Revista Galega de Cultura Marítima
(Nanina Santos)
Este número da revista dirixida por Luís Rei, conta
no seu consello de redacción con Francisco Fernandez Rei, Ivone Baptista,
Emilio X. Insúa, Dionisio Pereira e Lola Varela e está integramente
dedicado ao mar. O título da publicaicón muda aquel coñecido
verso da cantiga do sacristán de Coimbra: O mar tamén ten
muller ...
Relato sobre a sospeita dunha loita pouco afortunada
(Maria do Carme García-Negro)
O nome de Pencha Santasmarinas (funcionaria recentemente xubilada da Xunta
de Galicia) vai unido ao proceso de profesionalización das mariscadoras
galegas a mediados dos noventa. Sendo ela xefa da sección do Servizo
de Extensión Pesqueira tivo a visión de conxunto da actividade
do marisqueo a pé —desenvolvido daquela nun 95 % por mulleres
no noso litoral—, poñendo o seu traballo, a súa intelixencia
e a súa enerxía ao servizo deste colectivo, de xeito que chegasen
a facer desta ocupación unha profesión da que vivir con dignidade...
Testemuños e lembranzas das mulleres da conserva (Xela Cuñarro Otero)
Non poderíamos aseverar, en boa lóxica, que un só caso de reproducción ampliada da desigualdade fose suficiente para poñer en cuestión toda unha corrente de loita feminista que, ademais, logrou converterse nunha bandeira política de transformación social en moitos campos: no sindical-laboral, no dos dereitos civís, no da invisibilidade, no dereito á educación...
Lembranzas dunha época : Dora e os seus imráns de tres nais (Anna Amorós Pons)
Esta é a historia de Adoración (Dora para os seus achegados). Unha historia chea de tenrura, de agarimo cara aos seus irmáns ou, mellor dito, cara aos seus medio irmáns nados de tres nais direrentes...
Libros: Feministas
galegas. Claves dunha revolución en marcha, Monica BAR CENDÓN,
Vigo, Xerais, 2010 (P. Santos Arias)
Editado no selo Xerais (Coleccion Crónica) e dedicado ás feministas
que abriron vías de liberación para o conxunto das mulleres,
Bar Cendón, vén de publicar este libro de 387 páxinas.
Un traballo que abrangue desde o ano 1975 ata comezos de 2000...
As heroínas da illa de Sálvora
O
1 de febreiro de 1921 o xornal A Nosa Terra recollía a
seguinte noticia: «A “Irmandade da Fala” da Coruña
acordóu iniciar un homenaxe as tres heroicas rapaciñas
de Sálvora. Josefa Parada, de 25 anos, Cipriana Oujo, de
16 e María Fernández, de 14, que n’unha pequerrecha
dorna, espóndose a unha morte segura, desafiaron o
temporal, andando e desandando tres veces perto de
duas millas para salvaren d’afogamento a moitos náufragos
do “Santa Isabel”.
A iniciativa da “Irmandade”, sempre
atenta a esaltal-os
valores da Terra vai por bó camiño».
O Santa Isabel, un vapor-correo cargado de emigrantes
que zarpara do porto da Coruña con destino a Cádiz,
afundira na madrugada do 2 de xaneiro dese mesmo ano
nas inmediacións de Sálvora. Josefa, Cipriana e María,
saíron en auxilio de pasaxeiros e tripulantes en canto sentiron
o son da buguina pedindo axuda. As tres sabían que
aquela noite a maioría das familias da illa non lles poderían
valer aos náufragos, pois estaban en terra firme, pasando
as festas cos seus. Estas valentes e anónimas mulleres
do mar fixeron un total de catro viaxes entre a illa e o
Santa Isabel. Na última delas remolcaron un dos botes salvavidas
do barco ateigado de asustados viaxeiros.
Sen máis recursos cunha pequena
embarcación e a forza
dos seus brazos, as «heroínas de Sálvora» lograron
salvar
a vida de medio centenar de persoas das 266 que ían a
bordo. O resto faleceron no accidente. Outras mulleres e
mozas deron acubillo e prestaron os primeiros auxilios
aos rescatados que ían chegando á illa. Cando por fin
chegou a axuda de Ribeira, ben entrada a mañá, pouco
quedaba por facer, os que non faleceran afogados estaban
seguros en Sálvora.
Ademais da iniciativa emprendida pola Irmandade da
Fala da Coruña, estas bravas mulleres recibiron unha
pensión de por vida e a Cruz de Terceira Clase con Distintivo
Negro e Branco, do Consejo de Estado. Desde
aquela o Concello de Ribeira ostenta o título de «Moi nobre,
moi leal e moi humanitaria cidade».